การแกะสูตรเครื่องสำอางโดยไม่มีฉลากส่วนประกอบ

การแกะสูตรผลิตภัณฑ์เครื่องสำอาง (Reverse Engineering) เช่น โลชั่น หรือสครับ โดยที่ไม่มีฉลากหรือรายการส่วนประกอบ (INCI List) เลย สามารถทำได้ครับ แต่จะมีความยุ่งยากและมีค่าใช้จ่ายสูงกว่าการมีฉลากมาก โดยต้องอาศัยทั้งประสบการณ์ของผู้ตั้งตำรับและการวิเคราะห์ทางห้องปฏิบัติการ (Lab)

ขั้นตอนและขอบเขตที่สามารถทำได้ มีดังนี้ครับ:

1. การวิเคราะห์ด้วยประสาทสัมผัส (Sensory Analysis)

นักวิทยาศาสตร์เครื่องสำอางที่มีประสบการณ์จะสามารถคาดเดาส่วนประกอบเบื้องต้นได้จาก:

• เนื้อสัมผัสและความหนืด: ช่วยแยกแยะประเภทของสารสร้างเนื้อเจลหรือสารเพิ่มความหนืด (เช่น Carbomer หรือ Gum ต่างๆ)
• ความรู้สึกบนผิว: แยกแยะการใช้ซิลิโคน (ลื่น/นุ่ม), น้ำมัน (เหนอะ/เคลือบผิว) หรือแอลกอฮอล์ (เย็น/แห้งไว)
• ประเภทของอิมัลชัน: ทดสอบเบื้องต้นได้ว่าเป็นแบบน้ำในน้ำมัน (W/O) หรือ น้ำมันในน้ำ (O/W) โดยการหยดลงในน้ำ
• เม็ดสครับ: ดูด้วยตาหรือสัมผัสจะพอบอกได้ว่าเป็น เกลือ, น้ำตาล, กาแฟ หรือเม็ดบีดส์สังเคราะห์

2. การทดสอบทางกายภาพและเคมีพื้นฐาน

เป็นการหา "โครงสร้างหลัก" ของสูตร:

• ค่า pH: เพื่อดูความเข้ากันได้ของสารกันเสียและสารออกฤทธิ์
• ค่าความหนืด (Viscosity): เพื่อวัดระดับความข้นหนืดให้ตรงกับต้นแบบ
• การปั่นเหวี่ยง (Centrifuge): เพื่อดูสัดส่วนของน้ำมันและน้ำ รวมถึงความเสถียรของสูตร
• การหาปริมาณสารสัมพันธ์: วัดปริมาณน้ำและส่วนที่เป็นของแข็งในสูตร

3. การใช้เครื่องมือวิเคราะห์ขั้นสูง (ในห้องแล็บ)

หากต้องการความแม่นยำโดยไม่มีฉลาก ต้องส่งวิเคราะห์ด้วยเครื่องมือเฉพาะทาง:

• GC-MS: ใช้แยกแยะองค์ประกอบของน้ำหอม และชนิดของน้ำมันหรือกรดไขมัน
• HPLC: ใช้ตรวจหาและวัดปริมาณสารสำคัญ (Active Ingredients) เช่น วิตามิน, สารกันแดด หรือสารกันเสีย
• FTIR: ช่วยระบุกลุ่มฟังก์ชันของสารเคมี เช่น ประเภทของสารซักฟอกหรือพอลิเมอร์

4. การทดลองตั้งตำรับเลียนแบบ (Benchmarking)

เมื่อได้ข้อมูลจากการวิเคราะห์แล้ว ผู้ปรุงสูตรจะทำการ "แกะรอย" โดยเลือกใช้วัตถุดิบที่มีคุณสมบัติใกล้เคียงกันมาผสม และปรับสัดส่วนไปเรื่อยๆ จนกว่าจะได้เนื้อสัมผัส ประสิทธิภาพ และความเสถียรที่ใกล้เคียงกับต้นแบบมากที่สุด

ขอบเขตที่สามารถทำได้มากน้อยแค่ไหน?

• โครงสร้างหลัก (80-90%): สามารถทำได้ใกล้เคียงมาก ทั้งในแง่ของเนื้อสัมผัส การซึมเข้าผิว และการทำความสะอาด
• สารออกฤทธิ์ (Actives): การระบุความเข้มข้นที่แน่นอนของสารสกัดทำได้ยาก เพราะมักใส่ในปริมาณน้อยมาก (ต่ำกว่า 1%)
• น้ำหอม: การเลียนแบบกลิ่นให้เหมือน 100% แทบจะเป็นไปไม่ได้หากไม่มีสูตรจากบริษัทน้ำหอมโดยตรง แต่สามารถปรุงให้ "คล้าย" ได้
• สารผสมเฉพาะตัว: สารบางตัวที่เป็นสูตรลับเฉพาะของผู้ผลิต (Proprietary Blends) อาจจะระบุได้ยากว่าประกอบด้วยสารย่อยอะไรบ้าง

สรุป: คุณสามารถสร้างผลิตภัณฑ์ที่ "ให้ผลลัพธ์และสัมผัสเหมือนต้นแบบ" ได้ แต่การจะทำให้ "เหมือนเป๊ะในระดับโมเลกุล 100%" โดยไม่มีฉลากนั้นทำได้ยากมากและต้องใช้ทุนสูงในการจ้างแล็บวิเคราะห์ครับ ซึ่งในทางปฏิบัติ มักจะเน้นการทำออกมาให้ใกล้เคียงที่สุดในราคาต้นทุนที่เหมาะสมแทนครับ