Calcium Glycerophosphate (anti-caries, oral care) (CaGP) คือเกลือแคลเซียม‑ฟอสเฟตสำหรับใช้ในสูตรดูแลช่องปาก เช่น ยาสีฟัน น้ำยาบ้วนปาก และวาร์นิชฟลูออไรด์ ทำหน้าที่เป็นโค‑แอคทีฟที่ช่วยเสริมการคืนแร่ (remineralization) และช่วยบัฟเฟอร์กรดเพื่อลดฟันผุและการเสียวฟัน
เมื่อ CaGP ละลายในน้ำลายและคราบจุลินทรีย์ จะปลดปล่อยไอออนแคลเซียม (Ca²⁺) และฟอสเฟต (PO₄³⁻) ซึ่งเป็นองค์ประกอบเดียวกับแร่ไฮดรอกซีอะพาไทต์ของฟัน แบบจำลองในหลอดทดลองและในช่องปาก (in vitro / in situ) แสดงให้เห็นว่า CaGP สามารถเพิ่มระดับแคลเซียม/ฟอสเฟตในคราบจุลินทรีย์ ช่วยบัฟเฟอร์กรด ลดการละลายแร่เคลือบฟัน และสนับสนุนการคืนแร่ โดยเฉพาะเมื่อใช้ร่วมกับฟลูออไรด์
จากการศึกษาเชิงคลินิกระยะยาวในเด็ก แบบจำลองฟันที่สวมในช่องปาก การศึกษาคราบจุลินทรีย์/ไบโอฟิล์ม และการทดลองลดการเสียวฟัน CaGP แสดงบทบาทชัดเจนในฐานะโค‑แอคทีฟ ไม่ได้ใช้แทนฟลูออไรด์ แต่ช่วยให้ยาสีฟันหรือน้ำยาบ้วนปากชนิดฟลูออไรด์ต่ำทำงานได้ใกล้เคียงยาสีฟันฟลูออไรด์มาตรฐาน และช่วยควบคุมค่า pH ของคราบจุลินทรีย์ พร้อมทั้งช่วยลดการเสียวฟันในผู้ใช้บางราย
ด้านความปลอดภัย Calcium glycerophosphate จัดว่าอยู่ในกลุ่มที่ยอมรับได้ด้านความปลอดภัย (เช่น GRAS สำหรับการใช้เป็นสารเสริมอาหาร) และเอกสารข้อมูลความปลอดภัยส่วนใหญ่จัดว่าไม่เป็นอันตรายเมื่อใช้งานตามปกติ ปริมาณที่ได้รับจากยาสีฟันและน้ำยาบ้วนปากต่อวันถือว่าน้อยมากเมื่อเทียบกับการรับประทานเสริม อย่างไรก็ตาม ผู้ที่มีโรคไต หรือมีปัญหาการควบคุมสมดุลแคลเซียม/ฟอสเฟต ควรอยู่ในการดูแลของแพทย์/ทันตแพทย์เมื่อใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีแคลเซียม/ฟอสเฟตเสริม
คำอธิบายผลิตภัณฑ์: Calcium glycerophosphate มักใช้ในระดับความเข้มข้นต่ำในผลิตภัณฑ์ดูแลช่องปากที่มีฟลูออไรด์ เพื่อสร้างแหล่งสำรองแคลเซียม/ฟอสเฟตโดยตรงในคราบจุลินทรีย์และบริเวณผิวเคลือบฟัน กลไกหลักคือ (1) เพิ่มความเข้มข้น Ca/P ในคราบจุลินทรีย์ (2) ช่วยบัฟเฟอร์กรดจากจุลินทรีย์ ทำให้การละลายแร่เคลือบฟันช้าลง (3) สนับสนุนการคืนแร่ของรอยโรคระยะเริ่มต้น และ (4) ทำงานเสริมกับฟลูออไรด์ในการสร้างแร่เคลือบฟันที่มีความเสถียรสูงขึ้น ข้อมูลเชิงบวกส่วนใหญ่ได้จากการใช้ CaGP ร่วมกับ NaF หรือ Na monofluorophosphate ในยาสีฟันและน้ำยาบ้วนปาก
การทดลองในช่องปากที่ใช้ยาสีฟันฟลูออไรด์ต่ำ (ประมาณ 500–600 ppm F) พบว่าเมื่อเติม CaGP 0.5–1% สามารถลดการสูญเสียแร่จากเคลือบฟันได้อย่างมีนัยสำคัญ และให้ผลใกล้เคียงยาสีฟันฟลูออไรด์มาตรฐาน (~1000–1100 ppm F) การศึกษาน้ำยาบ้วนปากและวาร์นิชฟลูออไรด์ที่มี CaGP ยังรายงานการคืนแร่ของเคลือบฟันที่สึกกร่อน/ถูกกรดได้ดีกว่าหรืออย่างน้อยเทียบเท่าการใช้ฟลูออไรด์เพียงอย่างเดียว
งานวิจัยไบโอฟิล์มที่ใช้เชื้อร่วมระหว่าง Streptococcus mutans และ Candida albicans แสดงให้เห็นว่าสูตรที่มี CaGP สามารถเพิ่มค่า pH หลังการให้ซูการ์ เปลี่ยนองค์ประกอบของเมทริกซ์นอกเซลล์ และลดคาร์โบไฮเดรตในเมทริกซ์บางส่วน สอดคล้องกับการทำให้ไบโอฟิล์มมีความเป็นกรดต่ำลง ในการทดลองทางคลินิกขนาดเล็กในผู้ใหญ่ ยาสีฟันที่มี CaGP ยังช่วยลดคะแนนความเสียวฟันต่อความเย็น/ลมได้อย่างมีนัยสำคัญเมื่อใช้ต่อเนื่องหลายสัปดาห์ ซึ่งคาดว่าเกิดจากการตกตะกอนแร่ในท่อเนื้อฟันที่เปิดอยู่
การใช้: ใช้เป็นโค‑แอคทีฟสำหรับเสริมการคืนแร่และลดฟันผุในยาสีฟัน เจลทำความสะอาดช่องปาก น้ำยาบ้วนปาก และวาร์นิชฟลูออไรด์บางชนิด เหมาะกับสูตรสำหรับเด็กหรือผู้ที่ต้องการจำกัดการได้รับฟลูออไรด์ (low‑fluoride) และสูตรสำหรับผู้มีปัญหาฟันผุและเสียวฟัน
วิธีการผสม:
- ละลาย CaGP ในเฟสน้ำของสูตร (water phase) ให้หมดก่อนเติมสารขัดฟันและสารเพิ่มความหนืดในระดับสูง เพื่อลดการเกิดเม็ด/ตกผลึก
- สำหรับยาสีฟัน ให้ละลายในส่วนผสมกลุ่ม humectant/น้ำ จากนั้นจึงเติมผงขัดฟันและโพลิเมอร์เพิ่มความหนืดตามลำดับ
- สำหรับน้ำยาบ้วนปาก ให้ละลายร่วมกับสารให้ความหวาน บัฟเฟอร์ และ humectant แล้วปรับ pH สุดท้ายให้อยู่ในช่วงที่แนะนำก่อนเติมสารแต่งกลิ่นและกรอง
- ใช้ร่วมกับแหล่งฟลูออไรด์ที่เหมาะสม และออกแบบสูตรให้มีฟลูออไรด์อิสระเพียงพอควบคู่กับประโยชน์จากแหล่ง Ca/P
อัตราการใช้: สำหรับผลิตภัณฑ์ดูแลช่องปาก: โดยทั่วไป 0.5–1% CaGP ในสูตรสำเร็จรูป ในยาสีฟันฟลูออไรด์ต่ำ (~500–600 ppm F) การใช้ CaGP ในช่วงนี้ช่วยให้ประสิทธิภาพเข้าใกล้ยาสีฟันฟลูออไรด์มาตรฐาน (~1000–1100 ppm F) ตามข้อมูลแบบจำลองในช่องปาก ระดับที่สูงกว่านี้ควรพิจารณาความเสถียรและความปลอดภัยประกอบ
ลักษณะผลิตภัณฑ์: ผงสีขาว ไหลตัวได้ดี มีกลิ่นอ่อนมากถึงแทบไม่มีกลิ่น
การละลาย: ละลายในน้ำได้ดี ไม่ละลายในน้ำมันและตัวทำละลายไม่ขั้ว เหมาะกับสูตรดูแลช่องปากที่มีเฟสน้ำเป็นหลัก
การเก็บรักษา: เก็บในภาชนะที่ปิดสนิท ที่อุณหภูมิห้อง หลีกเลี่ยงความชื้น ความร้อน และแสงโดยตรง เมื่อเก็บอย่างเหมาะสม อายุการเก็บโดยทั่วไปประมาณ 24 เดือน
